< terug naar nieuwsoverzicht

Reisverslag Srebrenica: ‘We moeten samen leren leven in dit land’

Bericht geplaatst op: 25-07-2018

In 2018 verwelkomen we onze eerste Ambassade van Vrede buiten Nederland. De organisatie Sara, al jarenlang partner van PAX, is een Ambassade-in-oprichting in Srebrenica, Bosnië. Van 9 tot en met 12 juli was Madelon in Srebrenica om Valentina en Stana, drijvende krachten achter Sara, te ontmoeten. In dit blog deelt zij haar indrukken tijdens de reis!


 

Het is een stralende zomerse dag als we met de auto van Sarajevo naar Srebrenica rijden. Het heuvelachtige landschap ligt er groen bij, groener dan het dorre Nederland dat kampt met droogte. Onderweg vertellen Dion en Puco, collega’s bij PAX die al jaren in dit gebied werken, over de geschiedenis. De geschiedenis die we vaak nog wel kennen van nieuwsberichten in de jaren negentig, maar waarvan de details mij destijds niet zo goed doordrongen als nu dat ik hier rijd.

Er is de afgelopen 23 jaar veel hersteld in de omgeving van Srebrenica. Desondanks zijn er nog vrij gemakkelijk gebouwen te vinden met sporen van granaatinslagen. Ook onschuldig ogende plekken zoals een vervallen loods, een voetbalveldje, een brug over een rivier, zijn plaatsen met een beladen verleden. In die loods zijn honderden mannen vermoord. Op dat voetbalveldje werden ze verzameld en afgevoerd. Bij die brug werd de kolonne van duizenden uit Srebrenica vluchtende mannen gebombardeerd. Van de kolonne overleefde ongeveer 50%. Van de mannen die door Dutchbat aan de Bosnische Serviërs werden meegegeven, overleefde niemand.

In Srebrenica ontmoeten we Valentina en Stana, twee vrouwen die zich al 19 jaar voor de organisatie Sara inzetten. Doel van Sara is het verbinden van de verschillende bevolkingsgroepen in Srebrenica. In Bosnië wonen nog altijd Kroaten, die katholiek zijn, Serviërs, die orthodox zijn, en Bosnische moslims (Bosniaks). Samen, maar vaak ieder apart, want het land is nog erg gesegregeerd. Het risico hiervan is dat vooroordelen en wantrouwen in stand worden gehouden. Sara organiseert allerlei interetnische en interreligieuze activiteiten en slaagt er goed in mensen echt met elkaar te verbinden. Op de vraag wat hen drijft, antwoordt Valentina: ‘Voor de toekomst van onze kinderen hebben wij nou eenmaal geen andere keuze. We moeten samen leren leven in dit land’. Het thema van de Vredesweek 2018, Generaties voor Vrede, valt hier dan ook in goede aarde, en de posters worden direct opgehangen!

De volgende dag is 11 juli, de jaarlijkse herdenkingsdag voor de slachtoffers van de genocide in Srebrenica. Wij zijn er bij: wat een indrukwekkende gebeurtenis! Op de begraafplaats in Potočari, tegenover de voormalige Dutchbatcompound, verzamelen zich zo’n 10.000 mensen. Men bezoekt de graven van familieleden die hier liggen, en de imam gaat voor in islamitisch gebed. De levenden en doden zijn even verenigd, in de pijn van herinnering en de troost van gebed.

In totaal liggen hier meer dan 6.600 slachtoffers begraven, en zo’n 1.500 mensen zijn nog altijd vermist. Vandaag worden 35 slachtoffers herbegraven. Enige tijd geleden zijn namelijk de regels versoepeld, waardoor ook lichamen die niet compleet zijn, toch hier begraven mogen worden. Veel lichamen zijn verspreid over meerdere graven teruggevonden. In een poging de begane oorlogsmisdaden te verdoezelen zijn namelijk de lichamen tegen het einde van de oorlog opnieuw opgegraven en over tientallen kleinere massagraven verspreid. En dat ging er niet netjes aan toe.

Op de begraafplaats is een namenwand met de namen van de 8.372 slachtoffers. Een schok als ik een achternaam herken van iemand die ik in Nederland ken. En dan zie dat die naam niet één of twee keer staat vermeld, maar tientallen keren.

Een ander moment voltrekt zich als een grote kerel met drie bodyguards binnen komt lopen bij het moment met speeches van hoogwaardigheidsbekleders. Ik informeer wie hij is, en krijg een naam als antwoord. Met een schok realiseer ik me dat in dit land, iemand die voor de één oorlogsmisdadiger is, voor de ander een held is, en vice versa. En dat slachtoffers en daders dagelijks het risico lopen elkaar tegen het lijf te lopen. Mijn collega’s leggen de connotaties van bepaalde symbolen uit, vlaggen die we zien, handgebaren die we niet kennen. Het wordt me duidelijk dat hoewel het geweld gestopt is, het conflict nog levend is, en het werken aan vrede hier heel hard nodig blijft.

Gelukkig zijn er ook hier altijd weer mensen die opstaan voor vrede, zoals Valentina en Stana. Ik vind het erg bijzonder dat zij als Ambassade van Vrede straks op 21 september een Walk of Peace in Srebrenica organiseren. De symbolische kracht die hiervan uit gaat vind ik echt inspirerend. De boodschap past exact bij één van de posters dit jaar: zelfs in plekken met een beladen verleden kunnen nieuwe bloesembomen opkomen en vrucht dragen. Naast inspirerend vond ik het bezoek aan Bosnië echter ook een waarschuwing voor ons: wantrouwen en onverdraagzaamheid mogen we nooit normaliseren. Laten we dat ook in Nederland goed in onze oren knopen!

Steek Stana en Valentina een hart onder de riem en stuur hen een digitale of fysieke Vredesduif! PAX zorgt er dan voor dat de vredesduiven tijdens de Vredesweek 2018 in Srebrenica aan Stana en Valentina worden overhandigd.

Je kunt dit vredeswerk steunen via de collecte. Bestel hiervoor gratis de collectefolder waarin Sara-Srebrenica staat uitgelicht. 

Lees hier het interview dat PAX stagiaire Naoual had met Dion van den Berg, over de relevantie van het thema Generaties voor Vrede in de context van Srebrenica.   

< terug naar nieuwsoverzicht